Das ganze in Hochdeutsch
Plattdeutsch
Plattdeutsch wird vor allem in Norddeutschland und im Nordosten der Niederlande gesprochen. Es besteht aus vielen regionalen Dialekten, die sich in Klang, Wortschatz und Grammatik unterscheiden, aber eng miteinander verwandt sind. Ein typisches Merkmal: Plattdeutsch hat die hochdeutsche Lautverschiebung nicht mitgemacht – deshalb ähneln manche Wörter dem Englischen oder Niederländischen.
Die Wurzeln: Altsächsisch (ca. 750–1150)
Die älteste Stufe des Plattdeutschen ist das Altsächsische. Aus dieser Zeit sind nur wenige Texte erhalten. Der bekannteste ist der „Heliand“, ein großes Epos, das das Leben Jesu in altsächsischer Sprache erzählt.
Die Blütezeit: Mittelniederdeutsch und Hanse (ca. 1150–1600)
In der Hansezeit wurde Mittelniederdeutsch zur wichtigen Verkehrs- und Schriftsprache rund um Nord- und Ostsee – im Handel, in der Verwaltung und im Recht. Viele Stadt- und Rechtsdokumente wurden auf Niederdeutsch verfasst. Ein bedeutendes Werk ist der „Sachsenspiegel“ von Eike von Repgow, eines der wichtigsten Rechtsbücher des Mittelalters. Auch der Buchdruck trug dazu bei, dass niederdeutsche Texte weite Verbreitung fanden.
Der Wandel: Vom Schriftstandard zur Alltagssprache (16.–17. Jahrhundert)
Mit dem Niedergang der Hanse, dem Aufstieg der Fürsten und der Reformation setzte sich Hochdeutsch in Kanzleien, Gerichten und Kirchen als Schriftsprache durch. Um 1650 war Niederdeutsch als überregionale Schrift- und Verwaltungssprache weitgehend verdrängt. Platt blieb vor allem die Sprache des Alltags – in Familien, Dörfern und Nachbarschaften.
Plattdeutsch heute
Heute ist Plattdeutsch als Regionalsprache anerkannt und wird in vielen Bundesländern wieder stärker gefördert – etwa in Kitas und Schulen, auf Bühnen, in Literatur und Medien.
Wat is Plattdüütsch?
Plattdüütsch, ok Nedderdüütsch nöömt, is en westgermaansche Spraak, de in Noorddüütschland un in’n Noordoosten vun de Nedderlanden snackt warrt. Dor höört masse regionale Mundoorten to, de sik in Klang, Woortschatt un Grammatik ünnerscheden doot, man liekers veel mit’nanner gemeen hebbt.
Typisch för Plattdüütsch is, dat een de hochdüütsche Luutverschuven hier nich mitmaakt hett. Dorüm heet dat op Platt noch maken, dat, ik, Schipp oder Huus – Woortformen, de een ok in’t Ingelsche un Nedderlandsche wedderfinnen deit.
De Wuddeln: Ooltsass’sch (ca. 750–1150)
De öllste Spraakstoop vun’t Plattdüütsche is dat Ooltsass’sche. Dat weer de Spraak vun de Sassen, de in Holsteen, Neddersassen, Westfalen un in’n Oosten vun de Nedderlannen leevt hebbt. Ok dat Oolt-Ingelsche is eng mit dat Ooltsass’sche verwandt.
Ut düsse Tied sünd blots en Handvull Schriften överlevert. De bekanntste is de “Heliand”, en groot Epos, wat dat Leven vun Jesus in Inklang mit de Evangelien navertellen deit.
De Blöötiet: Middelnedderdüütsch un de Hanse (ca. 1150–1600)
As jümmer mehr Siedlers na’n Oosten vun de Elv henkemen, breed sik dat Nedderdüütsche ok na Oosten hen ut. In Mekelborg, Pommern, Brannenborg un bet na dat Baltikum kemen ne’e plattdüütsche Dialektgebeden dorto.
To düsse Tiet weer dat Middelnedderdüütsch en richtige Weltspraak. As Spraak vun de Hanse weer se Hannels-, Rechts- un Diplomatenspraak rund üm Noord- un Oostsee – vun London bet Nowgorod, vun Bergen bet na Krakau hen.
Recht, Koopmannsbreven un Stadtrechten weern op Platt schreven. En besünners wichtig Book is de “Sassenspegel” vun Eike von Repgow. Dat is dat eerste grote Rechtsbook op Nedderdüütsch un markeert den Hööchpunkt vun de plattdüütsche Schriftspraak.
Ok de Bookdruck hett to düsse Blöötiet bidragen: Bibeln, Dichtens un Spottverhalen as Reynke de Voss worrn op Platt druckt un wiethen leest.
De Kehr: Vun Schriftspraak to Mundoort (16.–17. Johrhunnert)
Mit den Neddergang vun de Hanse, den Opstieg vun de Försten un de Reformatschoon änner sik de Verhältnissen. In Kanzleien, Gerichten un Karken sett sik dat Hoochdüütsch as Schriftspraak dörch.
Üm 1650 rüm weer dat Nedderdüütsche as överregionale Schriftspraak meist kumplettemang verdrängt. Plattdüütsch bleev de Spraak vun’n Alldag, vun Familje, Dörp un Naverslüüd – man ahn en offitschellen Status.
Neenedderdüütsch: Överleven in’n Alldag (af ca. 1600)
As Neenedderdüütsch nöömt een dat Platt, wat sik na den Schriftspraak-Wessel entwickelt hett. Ahn en gemeensam Schriftspraak hebbt sik de Dialekten ut’nannerentwickelt.
In de Städer sünd Mischformen as Missingsch oder Ruhrdüütsch entstahn. Op’t Land bleev Platt lang de Spraak, de de Kinner vun jemehr Öllern lehrt hebbt. In Scholen weer Platt faken nich mehr tolaten.
Plattdüütsch vundaag
Vundaag is Plattdüütsch as Regionalsprook anerkannt un warrt besünners schuult. In vele Bunnslänner warrt dat wedder föddert – in Kitas, Scholen, op de Bühn, in de Literatur un in de Medien.
En naueren Överblick över de Geschicht un Situatschoon vun’t Nedderdüütsche billt de Artikel “Was ist Niederdeutsch” vun de Universität Münster: